Wat is mastitis?
Mastitis is een ontsteking van de melkklier die de gezondheid en het welzijn van herkauwers aantast. Het is een veelvoorkomende en ernstige aandoening die voor veehouders kan leiden tot aanzienlijke verliezen in de melkproductie en de winstgevendheid.
Mastitis leidt tot aanzienlijke verliezen door inkomstenverlies uit melk als gevolg van een veranderde melksamenstelling, hogere dierenartskosten en het voortijdig ruimen van getroffen dieren. De aandoening wordt voornamelijk veroorzaakt door bacteriën, hoewel ook schimmels (gisten) een rol kunnen spelen. De meest voorkomende bacteriële veroorzakers zijn Staphylococcus aureus, Streptococcus uberis en Escherichia coli. De ziekteverwekkers dringen via het melkkanaal tijdens het melken of uit de omgeving, zoals vanuit strooisel of verontreinigd water, de uier binnen.
Mastitis kan in twee vormen voorkomen: klinisch en subklinisch
- Klinische mastitis: Tot de zichtbare symptomen behoren zwellingen, roodheid, warmte en pijn in de uier, evenals veranderingen in het uiterlijk van de melk, zoals vlokken of verkleuringen. In de ernstigste gevallen kan klinische mastitis fataal zijn.
- Subklinische mastitis: Deze vorm verloopt sluipender en vertoont geen duidelijke klinische symptomen. Ze wordt doorgaans vastgesteld aan de hand van een verhoogd celgetal in de melk.
Economic and environmental Impact
Deze vorm verloopt sluipender en vertoont geen duidelijke klinische symptomen. Ze wordt doorgaans vastgesteld aan de hand van een verhoogd celgetal in de melk.
- Economische en ecologische gevolgen van mastitis
- Lagere melkproductie: Besmette koeien produceren minder melk en de melkkwaliteit is vaak aangetast.
- Behandelingskosten: De uitgaven voor antibiotica en ondersteunende maatregelen kunnen aanzienlijk zijn.
- Vroegtijdige afvoer: Getroffen koeien moeten mogelijk eerder dan gepland worden afgevoerd, wat leidt tot het verlies van waardevolle dieren.
- Verminderde vruchtbaarheid: Het is bekend dat mastitis de reproductieve prestaties in melkveestapels aanzienlijk beïnvloedt.
Volgens schattingen verliest elke koe die vóór het hoogtepunt van de lactatie aan mastitis lijdt, 5 % van haar jaarlijkse melkproductie. ¹ Wereldwijd bedraagt de hoeveelheid melk die niet wordt geproduceerd of wordt weggegooid meerdere miljarden liters. In Europa bijvoorbeeld worden de jaarlijkse verliezen als gevolg van mastitis geschat op ongeveer 1,6 miljard liter melk. Als gevolg daarvan zijn er meer dieren nodig om dezelfde hoeveelheid melk voor menselijke consumptie te produceren, wat leidt tot een toename van de uitstoot van broeikasgassen.
Bron:
¹ Puerto, M. A. et al. (2021): „The hidden cost of disease: I. Impact of the first incidence of mastitis on production and economic indicators of primiparous dairy cows.”Journal of Dairy Science, 104(8), S. 9009–9024.DOI: 10.3168/jds.2020-19522
Beheer en preventie
Een effectieve aanpak van mastitis omvat een combinatie van behandeling en preventieve maatregelen:
- Hygiënemaatregelen: Schone en droge bedding, correcte melkprocedures en het regelmatig reinigen van de melkapparatuur kunnen het infectierisico verlagen.
- Regelmatige controle: Het regelmatig controleren van het celgetal en het onderzoeken van melkmonsters kunnen bijdragen aan de vroege opsporing en behandeling van subklinische mastitis.
- Behandeling: Een onmiddellijke behandeling van mastitis is niet alleen noodzakelijk vanuit het oogpunt van dierenwelzijn. Afhankelijk van de ernst en de voorgeschiedenis kan een behandeling met antibiotica of uitsluitend ontstekingsremmende middelen aangewezen zijn (evidence-based mastitisbehandeling). Er moet echter op worden gelet dat antibioticaresistentie wordt voorkomen. In sommige gevallen van niet-ernstige mastitis is behandeling met niet-steroïde ontstekingsremmers alleen een effectief alternatief voor antibiotica.
- Vaccinaties: Ook vaccinaties tegen mastitis moeten als behandelingsoptie worden overwogen. Met name bedrijfsspecifieke vaccins, die individueel zijn afgestemd op de ziekteverwekerssituatie in de kudde, kunnen helpen de mastitisdruk te verminderen, zodat er ruimte ontstaat om verdere maatregelen te nemen.
